وضعیت فیلم کوتاه فرانسه در سالهای گذشته

وضعیت فیلم کوتاه فرانسه در سالهای گذشته

نویسنده: ران دینز

ترجمه: مهدی فرودگاهی

 

 

آشنایی با تجارب دیگران راه میانبری است که ما را از آزمودن مسیرهای پیموده شده بی‌نیاز می‌کند و موجب می‌شود توانایی‌مان را به عرصه‌های نوینی معطوف کنیم. این در حالی است که با وجود حرف و حدیث‌های فراوان، کم‌تر شاهد آن بوده‌ایم که در مطالب منتشره در حوزه سینمای کوتاه، تجارب ملموس و سازوکارهای موجود در ساختار سینمایی سایر کشورها مورد توجه قرار گیرد.

شیوه‌های حمایتی دولت فرانسه از تولید و پخش فیلم‌های بلند همواره مورد بحث و تحلیل قرار گرفته است و این در حالی است که این توجه کم‌تر نصیب سینمای کوتاه این کشور شده است. در یک نگرش کلی می‌توان گفت که سینمای کوتاه نیز از حمایت‌های تقریبا مشابهی سود می‌برد. سازوکار هماهنگ تولید و پخش فیلم‌های کوتاه این کشور از طریق ایجاد ساختاری که در حدود بیست سال پیش طراحی و اجرا شد، نظام یافت. به این طریق جشنواره کلرمون فران، آژانس فیلم کوتاه، خانه فیلم کوتاه، موسسات حمایتی و برنامه‌های تلویزیون درباره فیلم کوتاه و بسیاری دیگر از نهادها و برنامه‌های مشابه به این عرصه پا گذاشتند. این شبکه باتجربه و پویا با نگاهی حرفه‌ای به مقوله فیلم کوتاه امکان ساخت تعداد کثیری از آثار را فراهم کردند.

اینک دو دهه پس از آن روزها، شاید سینمای کوتاه فرانسه به دلیل مسایل اقتصادی در معرض نوعی خطر رکود قرار گرفته است و مطمئنا شیوه‌های تولید خلاقانه و جسارت‌آمیزی که در گذشته تجربه می‌شد، به شدت محدود گردیده است.

اکنون وضعیت فیلم کوتاه در فرانسه چگونه است؟

پاسخ به این پرسش ساده نیست، اما می‌توان گفت که از سویی بالغ بر چهارصد فیلم در سال تحت شرایطی حرفه‌ای به تولید می‌رسند (این فیلم‌ها یک شماره ثبت شده دارند و بنابراین دارای پروانه رسمی تولید هستند). از دیگر سو، جشنواره کلرمون فران به عنوان بزرگ‌ترین جشنواره جهانی فیلم کوتاه در میان 200 جشنواره شناخته شده سینمایی دیگر در فرانسه، سالیانه بین 1600 تا 1800 فیلم از این کشور دریافت می‌دارد.

از این رو ‌می‌توان از حیث کمیت، سینمای فرانسه را زنده و رو به جلو ارزیابی کرد.

از میان 400 فیلمی که در سال 2005 دارای شماره ثبت بوده‌اند:

66 درصد فیلم‌ها زمانی کم‌تر از 20 دقیقه داشته‌اند.

46 درصد در پاریس یا حومه آن فیلمبرداری شده‌اند.

45 درصد از فیلم‌ها در کم‌تر از 7 روز فیلمبرداری شده‌اند.

58 درصد فیلم‌ها روی نگاتیو ثبت شده‌اند.

73 درصد کارگردان‌ها مرد بوده‌اند.

74 درصد کارگردان‌ها بین 20 تا 40 ساله‌ بوده‌اند.

85 درصد فیلم‌ها توسط شرکت‌های تجاری تولید شده‌اند.

گردش مالی فیلم کوتاه در فرانسه سالیانه 14 میلیون یورو ( حدود 17 میلیارد تومان) است. 44 درصد از این مبلغ از سوی مرکز ملی سینما (CNC) تامین می‌شود و 28 درصد از سوی برنامه‌های حمایتی برگزار شده توسط مراکز فرهنگی و آموزشی مناطق و شهر‌های مختلف فراهم می‌آید. شبکه‌های تلویزیونی  16 درصد را به شیوه مشارکت در تولید و خرید به این عرصه وارد می‌کنند. 4 درصد از کل مبلغ از طریق جوایز و سایر هدایای عمومی تامین می‌شود. 5 درصد از طریق منابع حامیان شخصی و 3 درصد هم از منبع فروش حاصل از نمایش آثار تامین می‌گردد.  

حامیان اصلی فیلم کوتاه در فرانسه

مرکز ملی سینما ((CNC

مهم‌ترین موسسه حمایتی در کل کشور مرکز ملی سینماست. صرف نظر از جزییات، می‌شود چهار روش کلی حمایت از فیلم‌های کوتاه را در این مرکز از هم تفکیک کرد که توجه توامان به کارکرد آنها در یک منظر کلی، اهداف این مرکز را برای پشتیبانی از تعداد بیش‌تری از فیلم‌ها تامین کند.

این شیوه‌ها به قرار ذیل‌اند:

روش حمایتی نخست، شیوه "مشارکت مالی" است. این روش بر مبنای موافقت با متن فیلمنامه شکل می‌گیرد و قبل از آغاز فیلمبرداری انجام می‌شود. در مجموع 000/062/2 یورو برای این شیوه حمایتی هزینه شده است و 50 فیلم به صورت میانگین 41 هزار یورو دریافت داشته‌اند.

شیوه دوم، روش "برنامه یا بسته حمایتی" است. مبلغ 000/712/1 یورو به گروه مشخصی از تهیه‌کنندگان اختصاص می‌یابد که بسته‌ای شامل یک تا سه فیلم خاص و مورد نظر را به تولید رسانیده‌اند. سالیانه  41 فیلم با میانگین 800/41 یورو به این طریق مورد حمایت قرار می‌گیرند.

تقریبا 25 شرکت تولیدی از این تسهیلات بهره‌مند می‌شوند و به هر کدام حدود 70 هزار یورو می‌رسد. هر سال نام چهار شرکت جدید به این فهرست افزوده می‌شود و چهار شرکت هم از فهرست حذف می‌شوند.

طی سالیان اخیر ترکیب مبالغی که به این روش پرداخت شده، ‌به این ترتیب است:

سال 2003

بودجه کل: 000/750/1 یورو

40 فیلم از 28 شرکت مورد حمایت قرار گرفته‌اند.

مبلغ میانگین حمایت از هر فیلم: 750/43 یورو

مبلغ میانگین حمایت از هر شرکت: 500/62 یورو

میزان تقسیم بر مبنای قالب: 38 فیلم داستانی و 2 انیمیشن

 

سال 2004

بودجه کل: 000/908/1 یورو

43 فیلم از 26 شرکت مورد حمایت قرار گرفته‌اند.

مبلغ میانگین حمایت از هر فیلم: 372/44 یورو

مبلغ میانگین حمایت از هر شرکت: 384/73 یورو

میزان تقسیم بر مبنای قالب: 39 فیلم داستانی، 3 انیمیشن، یک مورد تالیف

 

سال 2005

بودجه کل: 000/712/1 یورو

41 فیلم از 25 شرکت مورد حمایت قرار گرفته‌اند.

مبلغ میانگین حمایت از هر فیلم: 756/41 یورو

مبلغ میانگین حمایت از هر شرکت: 480/68 یورو

میزان تقسیم بر مبنای قالب: 33 فیلم داستانی، 6 انیمیشن، 2 مستند، تالیف یا فیلم تجربی

شیوه سوم، روش حمایت از محصولات سمعی و بصری است. این تسهیلات شامل فیلم‌هایی می‌شود که توانسته‌اند حمایت مالی شبکه‌های تلویزیونی را جلب کنند. شورای پشتیبانی مستقلا تصمیم می‌گیرد که از چه پروژه‌هایی باید حمایت شود. میزان کمک بستگی به سهم مشارکت شبکه تلویزیونی دارد و این که آیا این مشارکت جنبه مالی دارد و یا صرفا اعطای مواد خام وتجهیزات را شامل می‌شود. در این موارد مرکز نقش حامی اصلی را به عهده می‌گیرد و سایر شبکه‌های تلویزیونی می‌توانند به عنوان حامیان بعدی به پروژه بپیوندند.

پشتیبانی به این شیوه گاه به صورت خودکار و گاهی به شکل انتخابی به فیلم تعلق می‌گیرد. با بودجه‌ای بالغ بر یک میلیون یورو 47 فیلم می‌توانند از این حمایت بهره گیرند. این تسهیلات که تنها شامل نیمی از میزان حمایت مالی به روش" بسته حمایتی" است، تنها شیوه سرمایه گذاری است که قابلیت ترکیب با سایر روش‌های حمایتی را داراست. به ویژه با روش "جایزه کیفی"

بدین ترتیب مشخص می‌شود که روش چهارمی که از سوی مرکز پیشنهاد می‌شود، شیوه "جایزه کیفی" نام دارد.

روش چهارمی که از سوی مرکز پیشنهاد می‌شود، شیوه "جایزه کیفی" نام دارد. این روش به منظور شناسایی فیلم‌های کوتاه با کیفیت عالی طراحی شده است و نوعی تعهد و ارجگذاری متفاوت است چرا که فقط می‌تواند شامل فیلم‌هایی شود که از حمایت‌های مندرج در روش‌های پیشین بهره نگرفته‌اند.

جزییات حمایت از فیلم‌های کوتاه به شیوه جایزه کیفی به این شرح است:

 

2004

کل بودجه: 000/380 یورو

تعداد فیلم‌های مورد حمایت: 24

مبلغ میانگین: 833/15 یورو

میزان تقسیم بر مبنای قالب: 17 فیلم داستانی، 3 انیمیشن، 3 مستند، ا تجربی

 

2005

کل بودجه: 000/300 یورو

تعداد فیلم‌های مورد حمایت: 23

مبلغ میانگین: 043/13 یورو

میزان تقسیم بر مبنای قالب: 19 فیلم داستانی، 4 مستند یا تالیف

 

بنابراین روش جایزه کیفی از فیلم‌هایی حمایت می‌کند که نتوانسته‌اند سرمایه‌ای را جذب کنند و به همین دلیل روشی کارآمد به شمار می‌آید. تنها مشکل موجود این است که بر مبنای مقررات، مرکز ملی سینما اجازه حمایت از فیلمی که تابع قانون کار نیست را ندارد. و این موضوعی است که تمام فیلم‌هایی که نیازمند حمایت به طریق جایزه کیفی هستند را در بر می‌گیرد.

ضمنا، اداره بازرسی تجاری آغاز به متوقف ساختن تخصیص چنین بودجه‌هایی به بخش فیلم کوتاه کرده است و به طور جدی خواستار شفاف‌سازی در این زمینه است. به طور مثال، سرمایه فراوانی در صنعت فیلمسازی فرانسه وجود دارد، اما این مبالغ برای پرداختن به آن تکنسین‌هایی که به طور غیر پیوسته برای فیلم‌ها کار می‌کنند، در حالی که می‌خواهند تمام ضوابط و شرایط کار کاملا قانونی باشد، کافی نیست. به بیان دیگر، رعایت مقررات و ضوابط قانون کار هزینه زیادی را به تولید فیلم کوتاه تحمیل می‌کند و تعداد تولیدات را با محدودیت مواجه می‌سازد. از آن جا که کنترل‌های قانونی شدیدی اعمال می‌شود، این گونه عوامل هر روز با سختی بیش‌تری نسبت به قبل می‌توانند ساعات کاری خود را به میزان مقرر برسانند تا از مزایای قانونی مربوطه بهره بگیرند (به منظور بهره‌مندی از حقوق بیکاری، فرد ملزم است انجام 507 ساعت کاری متناوب را در یک دوره زمانی هشت ماهه اثبات کند.)

مطالعاتی که از سوی اتحادیه تهیه‌کنندگان مستقل با هدف اثبات نیازهای مالی تهیه فیلم کوتاه صورت گرفته، حکایت از آن دارد که اگر فیلم‌های کوتاه کاملا بر مبنای هزینه‌های قانونی به تولید برسند، این عرصه با میلیون‌ها یورو کسری بودجه مواجه خواهد گردید.

 

برنامه‌‌های نوینی که پس از جشنواره کلرمون فران سال 2006 از سوی وزارت فرهنگ اعلام شد، حکایت از حمایت‌های مالی وسیع‌تری از تولید فیلم کوتاه در فرانسه دارد. این حمایت‌ها به شیوه‌های ذیل صورت خواهد پذیرفت.

-             سرمایه‌گذاری بیشتری از سوی مرکز ملی سینما اعمال خواهد شد. هزینه متوسط برای تولید هر فیلم داستانی از 40 هزار یورو به 45 هزار یورو (حدود 58 میلیون تومان) افزایش می‌یابد. ( فیلم‌های انیمیشن، مستند و تجربی شامل این موضوع نمی‌شوند.)

-             درخواست از شبکه‌های تلویزیونی دولتی و خصوصی برای افزایش میزان حمایت‌های خود از سینمای کوتاه.

-             افزایش کمک‌های بلاعوض از سوی منابع محلی یا منطقه‌ای برای تولید فیلم کوتاه، به همان شیوه‌ای که اینک در مورد فیلم‌های بلند وجود دارد و از آن تحت عنوان " یک یورو برای دو نفر" یاد می‌شود.

نکته‌ای که ذکر آن ضروری است تنوع شیوه‌های متفاوت دیگری است که علاوه بر روش‌های فوق‌الذکر از سوی مرکز ملی سینما برای حمایت از سینمای کوتاه اعمال می‌شود. شیوه‌هایی مانند " حمایت از تولید به دلیل بهره‌گیری از فناوری نوین" و یا " حمایت از تولید به دلیل فیلمنامه خاص" که در کنار سایر روش‌ها به کار گرفته می‌شوند.

 

حمایت‌های منطقه‌ای (نهادهای و شهرداری‌ها)

 در سال 2005 مناطق، نهادهای محلی و شهرها بیش از گذشته از سینمای کوتاه حمایت کردند. افزایش 28 درصدی در طول یک سال سبب گردید همه پروژه‌های در حال اجرا از حمایت‌های مضاعفی برخوردار شوند. به نظر می‌رسد روند این رشد از آن تاریخ به بعد همچنان ادامه یافته است.

این شیوه حمایت نسبتا جدید است و به مرور در حال نظام‌مند شدن است. هر روز میزان بیش‌تری از بودجه‌های عمومی در حال سوق یافتن به سوی سینمای کوتاه است. از این رو، در سال 2005، مبلغ 3 میلیون و هشتصد هزار یورو صرف تولید 262 فیلم کوتاه شده است.

باید به این نکته هم اشاره کرد که هرچند میزان کلی حمایت از تولید فیلم‌های کوتاه در حال افزایش است، اما نسبت به مجموعه سینمای فرانسه، سهم فیلم‌های کوتاه از این حمایت ‌تقلیل یافته است. این مساله به ویژه در مورد فیلم‌های انیمیشن، مستند و فیلم‌های کوتاه تلویزیونی صدق می‌کند. در حالی که در سال 2001 فیلم‌های کوتاه 18 درصد از بودجه سینمای کشور را به خود اختصاص داده بودند، این سهم در حال حاضر به 5/8 درصد کاهش یافته است. میانگین حمایت از هر فیلم اکنون 14 هزار و پانصد یورو است. پایین ترین مقدار حمایت از یک فیلم کوتاه 7 هزار و 250 یورو و بالاترین مقدار آن 45 هزار یورو است.

تقریبا در تمام مناطق کشور حمایت‌های مالی از فیلم‌های کوتاه رواج دارد. این سرمایه‌گذاری تمام مراحل تولید و پس از تولید را شامل می‌شود. فیلمساز می‌تواند حمایت‌های دو یا چند منطقه را به طور مشترک برای حمایت از یک فیلم جذب کند. این مستلزم آن است که ضرورت‌هایی این مساله را توجیه کنند. مثلا فیلمبرداری از موضوع در دو ناحیه متفاوت انجام شود. هر چند پیدا کردن چنین توجیهاتی برای جذب سرمایه‌های مشترک روز به روز دشوارتر می‌شود